sorginaren esanahia

Sorginak Euskal Mitologiaren arabera Mariren leizeetan haren neskame dauden ahaideak dira. Gauetan akelarre izeneko bilerak egiten dituzte. Zuberoan Belagile izena hartzen dute.

Batzuetan, sorginak lamiekin nahasten dira, nahiz eta izaki bera ez izan. Haiekin eta batez ere jentilekin batera, historiaurreko monumentu megalitikoak eraiki izana egozten zaie tokiko usadioen arabera, hau da, trikuharri, harrespil eta zutarriak.

XV-XVI-XVII. mendeetan, Europa osoan bezala, Euskal Herrian sorginen aurkako hainbat epaiketa egin ziren, batez ere 1609an Pierre de Lancre epaileak Lapurdin egindakoa eta 1610an Logroñoko prozesuan Zugarramurdiko akelarrearen aurka. Auzi hauetan guztietan herri-sineskerak, erlijioa, auzokideen arteko liskarrak eta politika elkarrekin nahasita zeuden.

ipuina!

AKELARRE-AQUELARRE
Zugarramurdin leize haundi ta zabalak daude eta haietako batean ain zuzen ere aintzinan sorgiñak euren billerak egiten zituzten.Badago Akelarren-Leze izeneko leizezulo bat,eta leize honetara sartu baiño lehen badago zabalkunde bat Akelarre deitzen dana,hau da,akerraren larrea.Leizearen barruan badago harri hueko bat,lehio bat bezalakoa eta han esaten dutenez exeritzen zan Deabrua akerraren itxura zuelarik.Akelarreak sorgiñen bilerak ziren,sorgiñak egaz etortzen ziren aari edo aker baten gaiñean ta akelarrera iristerakoan dantza egiten zuten,zarata handia eginez,txistua ta alboka erabiltzen zuten askotan.Sorgiñek umeak ekartzen zituzten igelak ta zapoak gordetzeko.Momentu garrantzitsuenetariko bat akerra etortzen zenean zen,akerra edo deabrua aker itxurarekin.Exerleku Berezian exeritzen zen eta beste guztiak adoratu behar zuten.Sorgiñ berriak muxu bat ematen zioten eskuan (aker hanka) edo bestela ipurdian batzuk esaten dutenez.Billeran zeudenak akerrari ogia,arraultzak ta dirua ematen zioten,eskeintza bezela.Geroago,denek Meza Beltza egiten zuten Kristautasuna ukatuz ta bukatzen zenean Jai Alai bat egiten zuten,larrugorritan dantzatzen.Baiña beno,beste batzuk esaten dutenez meza beltza akelarreren hasieran egiten zuten.Akelarreak XVI ta XVII.mendeetan oso famatuak ta ospe handienetakoak izan ziren Euskal Herrian.Inkisizioak sorgiñ asko erre zituzten akelarretan parte hartzeagatik.Akerra edo Deabrua bere jatorrian euskal ohituren Akerbeltz berbera zen,baina denborarekin jendeak Deabruan bihurtu zuten.

Euskal Herrian betidanik sinestatu izan da sorgintasunean. Gaur egun, batez ere, akelarreekin lotzen badira ere, aitzinean sorginek gauza onak eta txarrak egin zitzaketen. Apoa, sugea, erratza, akerra... elementu sakratuak ziren eta emakumeen indarra erakusten zuten. Herritar asko joaten zitzaien laguntza eske: ukendu, sendabelar eta aholku eske alegia; alabaina, mundu magiko hori deabrutu egin zuen eliza katolikoak, beldur eta gorrotoa sortu asmoz sorginei buruzko alegiak asmatu zituen. Elizak emakumearen ahalmen hori ezabatu nahi izan zuen, bera baitzen deabruarekin harremanetan jartzen zena, lehorteak eragin eta begizkoa botatzen zuena. Izaeraz, berriz, zitalak omen ziren, zikinak eta sexualitate handikoak.

Eliza Katolikoaren ustez emakumea zen paganismoaren zabaltzaile nagusia Euskal Herrian: akats handiak ditu, arriskutsua da eta sexualitate kontrolaezinekoa da; gainera, kutsakorrak dira eta fisikoki aldrebesak. Berotasun handia dute gorputzean eta sagar bat eskutan hartuz gero, ximel-ximel eginda uzten dute. Azken finean, egiazki, sorginek boterea dute eta botere hori kendu nahi die elizak. Gainera, mezu horren guztiaren azpian interes politikoa ere nabarmen ikus daiteke: XVI. mendean Gaztela eta Frantziako monarkiak Pirineotako Ituna (1659) prestatzen ari ziren Nafarroa bitan banatzeko. Sorginak "muga" horren alde batetik bestera igarotzen ziren, zatitu nahi zen lurralde bakarrean bizi ziren, eta horregatik, arriskutsuak bilakatu ziren. Elizak ere Jainko bakarra ezarri nahi zuen eta jauntxoek feudalizazio saioak egin nahi zituzten. Herritarrak matxinatu egin ziren, eta Gaztela-Frankoen erregeek eta Erromako elizak Inkisizioa martxan jarri zuten. Errepresio bide hori ongi baitzetorkien horiei denei.

Aurkezpena

Iepaa!

Leire Zubiarrain naiz, Martuteneko Arantzazuko amako laugarren DBH-ko ikaslea. Informatika klaseak izaten ditugu astelehen arratsalde eta astearte goizetan, blog-a guztiz bukatu arte, egun horietan hemendik zehar ibiliko naiz.

Sorginei buruz osatzea erabaki dut, gai interesgarria da eta blog-a aztertzen zoazen heinean, sorginetaz informazio berria jakingo duzu.